Allianoi Antik Kenti – Bergama – İzmir

570

Bergama, İzmir’den kuzeye doğru yola çıkıldığında, Ayvalık’tan Edremit körfezine uzanan kıyı yolu ile Manisa’nın kuzeyine inen Soma yolunun ayrıldığı kavşak noktasındadır ve bereketli Bergama Ovası’na hakim konumda yer almaktadır.

Sularının şifalı olması ayırıcı bir özelliğidir. Bu nedenlerle tarihin birçok evresinde yerleşim görmüş, özellikle Pergamon Krallığı ve vasiyet ile Roma İmparatorluğu’na intikal ettiği dönemde imar yönünden en şaşalı günlerini yaşamıştır.

Bahsi geçen dönemlerde mimari açıdan oldukça zenginleşmiştir. Sularının şifalı olması nedeniyle sağlık merkezi özelliği kazanmıştır. Mimari ağırlıklı olarak hamam yapıları oluşmaktadır.

Bu bölgedeki dikkat çekici merkezlerden birisi de, Allianoi antik şifa merkezidir.

Allianoi, özellike Roma Döneminde en parlak günlerini yaşamış, Anadolu coğrafyasındaki termal bazlı antik şifa merkezlerinden biridir. Bugün Bergama-Ivrindi Karayolunun 18.km’sinde,  Paşa Ilıcası mevkiinde yer almaktadır.

Allianoi şifa merkezi, Bergama Kınık Ovası’nın düzenli sulanabilmesi amacıyla Yortanlı deresi üzerinde baraj yapılması işinin ihale edilmesi sonrasında DSİ’nin Kültür Bakanlığı ile yaptığı protokole bağlı olarak başlatılan sondaj kazıları sonucu gün ışığına çıkarılmıştır.

Allianoi’nin dünyanın en iyi korunmuş ılıcası. 11 bin sikke, 400 civarında metal eser, 400 kemik eser, 800 tane seramik eser, 400 civarında cam eser çıktı. ( Doç. Dr. Ahmet Yaraş)

allianoi-bazilika

Prehistorik Dönem : Allianoi’nun batısında orman arazisinde yapılan kazı çalışmaları sırasında, bir adet Yortan kabı ele geçmiştir. Çakmak Tepe eteklerinde ise çok sayıda çakmak taşı eser saptanmıştır. Bunun haricinde dolgu toprak içerisinden iki adet taş balta bulunmuştur. Tüm bunlara dayanılarak Allianoi ve yakın çevresinde tarih öncesi bir yerleşim olduğu düşünülmektedir.

Helenistik Dönem :
Bu dönemde sıcak sudan dolayı küçük bir termal merkezi olduğu sanılmaktadır. Sıcak sudan bu dönemden itibaren yararlanılıyordu. Helenistik Çağ’a ait sadece birkaç arkeolojik ve numizmatik eser ele geçmiş olmasına rağmen Allianoi merkez yerleşiminde Helenistik mimariye rastlanılmamıştır.

Roma Dönemi :

Allianoi’da, Roma İmparatorluk Dönemi’nde ( M.S 2. yüzyıl ) kült merkezinde, Anadolu’nun pek çok merkezinde ve Pergamon’daki Asklepieionda olduğu gibi büyük bir bayındırlık faaliyeti yaşanmıştır. Kült merkezinde mevcut binaların büyük bir kısmı bu döneme aittir. Ilıcanın yanı sıra,köprüler, caddeler, sokaklar, insulalar ( yapı adası) geçiş yapısı, propylon ( Bina kapısı) ve nympheum ( çeşme yapısı ) bu döneme aittir.

alliano genel gorunum

Bizans Dönemi : 

Allianoi’da yoğun yerleşimin görüldüğü dönemdir. Ancak Pergamon’da olduğu gibi sosyo-ekonomik açıdan son derece zayıf bir dönem yaşanmıştır. Kült merkezinde yaşamaya başlayan Bizanslılar, Roma Çağı’a ait heykeltraşlık eserlerini ve mimarlık kalıntılarını tahrip edip, devşirme malzeme olarak kullanmaya başlamışlardır. Roma Çağı’na ait, stoaların ve ana caddelerin tabanları kullanılmak suretiyle, yeni basit mekanlar yapılmıştır. Allianoi’un en önemli yapısı olan ılıcanın ve nympheumlar da ihtiyaçlara uygun küçük değişiklikler yapılarak kullanılmaya devam etmiştir.

Bazilikal planda büyük bir kilise inşa edilmiştir. Yerleşmenin içinde ve yakın çevresinde de şapeller yapılmış, ayrıca bu dönemde metal, seramik ve cam atölyelerini   kurulmuştur.

allianoi-kopru

Osmanlı Dönemi:

Osmanlı döneminde Paşa Ilıcası, Aydın Salnameleri’nde geçmektedir. Ancak yoğun bir şekilde kullanılmamıştır. Çünkü kazılar sırasında Osmanlı dönemine ait birkaç sikkenin dışında iz yoktur. 20. yy’ın başında bölge     Kaymakamı     Kemal    Bey tarafından  Ilıca ele alınmış ve büyük havuzun bulunduğu yerin kısmen yeniden kullanıma açılmasını sağlamıştır. Ancak ılıcanın batısında Roma köprüsünün, Osmanlı döneminden 1979 yılına kadar Bergama-İvrindi arasında kullanıldığı anlaşılmaktadır.

Günümüz:

20. yüzyılın başında kısmen temizlenmiş ancak sonra yeniden gelen sel nedeniyle, 1950’li yıllara kadar atık durumda, ılıcanın olduğu kısım, atıl durumda kullanıldığı anlaşılıyor. 1992 yılında, Bölge Karayolları Müdürlüğü tarafından mevcut ve halen kullanılan Roma Köprüsü, kurul kararı olmaksızın ihale ile kısmen deforme edilerek yeni bir köprü inşa edilmiştir. Aynı yıl Ilıcanın restorasyonu İzmir Valisi tarafından İl Özel İdaresi aracılığı ile ihaleye verilmiştir. Bir yıl süren restorasyon işlemleri sırasında yine kurul kararı olmaksızın ılıcanın içi deforme edilerek üzerine modern bir bina yapılmıştır. Bu tarihten itibaren işletmeye verilmiştir, Şubat 1998’de yaşanan ağır bir sel taşkını ile tesis yeniden kullanılamaz duruma getirmiştir. Çayın güneyinde ise özel şahıslara ait olan arazide tarım yapılmıştır. Bu onarımlarda ilave edilen modern binaların büyük bir bölümü 2003 yılı çalışmaları sırasında kaldırılmış ve antik ılıca mekanları ortaya çıkarılmaya başlanmıştır.

Antik merkezde ortaya çıkarılan temel mimari buluntular şunlardır

  • Ilıca(İ.S. II. yy.)
  • Decumanus (Doğu-Batı       Doğrultulu Cadde) (İ.S. II. yy.)
  • Cardo (Kuzey-Güney Doğrultulu Cadde) (İ.S. II. yy)
  • Geçiş Yapısı (İ.S.II. yy.)
  • Batı Köprüsü (İ.S. II.yy )
  • Nympheum (Çeşme) (İ.S yy.)
  • Insulalar (Yapı Adaları) (İ.S. II. yy.)
  • Kült Yapısı (İ.S. II. )
  • Peristylli Yapılar(İ.S. -III yy)
  • Latrinler (Tuvalet) (İS II.-III. yy.

ALLİANOİ ile İLGİLİ BAZI ÖNEMLİ GELİŞMELER

Süreç 1

Koruma Kurulu Kararları:

Allianoi ile ilgili olarak İzmir I.Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından 29.03.2001 tarih ve 9229 sayılı karar ile “…alanın 1. derece Arkeolojik Sit olarak tesciline, antik yerleşimin göl alanı dışına çıkarılmasına ve İlya Çayı’nın su baskınından korunması için, DSİ tarafından gerekli bilimsel ve teknik çalışmaların yapılmasına…” karar verilmiştir.

İzmir II Numaralı Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu da 20.04.2005 tarihli, 742 sayılı kararı ile “Allianoi Antik Kenti ile ilgili İzmir I Nolu KTVKK’ınca alınan 29.03.2001 gün ve 9229 sayılı kararın geçerli olduğuna”… karar vermiştir.

Süreç 2:

Bu arada Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, sorunun çözümü için; “bugüne kadar ortaya çıkan kalıntıların üzerinin mil tabakası ile kaplanması” önerisinde bulunmuş, barajı yapan Devlet Su İşleri (DSİ) de öneriyi kabul etmiştir.

Süreç 3:

İzmir II.Numaralı Koruma Kurulu’nun 20.04.2005 tarihli “Allianoi’nin 1.Derece Arkeolojik Sit olduğuna ilişkin 20.03.2001 tarihli kararın geçerli olduğuna” ilişkin kararının ardından, mille kaplama önerisi Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ve Kültür ve Turizm Bakanlığı – Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından koruma kurulunun gündemine getirilmiştir.

Bunun üzerine İzmir II.Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu 01.06.2005 tarihli kararında; “…Allianoi’un korumasına yönelik farklı önerilerin ve yöntemlerin bu konuda uzmanlaşmış kurum ve/veya kuruluşlara bilimsel olarak incelettirilerek, Kurula iletilmesine, konunun bundan sonra değerlendirilmesine…” karar verilmiştir.

Bu karar doğrultusunda, Kültür ve Turizm Bakanlığı- Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından akademisyenden oluşan beş kişilik bilimsel heyet oluşturulmuştur. Bu heyet, Allianoi’a giderek ayrıntılı bir inceleme yaptı ve 18.07.2005 tarihli “Yortanlı Baraj Gölü İçinde Kalacak Allianoi Antik Kenti’nde Korumaya Yönelik Farklı Önerilerin Değerlendirilmesine İlişkin Rapor” hazırlanmıştır.

Raporun sonuç bölümünde özetle; “…Allianoi olarak adlandırılan tescilli arkeolojik sit alanının, kültür tarihimize katkıları nedeniyle korunmasının tartışmasız olduğu; ancak bu amaçla sunulmuş olan koruma önerilerinin alanın korunması konusunda gerçekçi bir çözüm getirmediği, (…) onbinlerce yıllık süreçten geçerek bize ulaşan bir kültür varlığını yok etme hakkına sahip olmadığımız gibi, bunları gelecek nesillere aktarma yükümlülüğümüzün olduğu da kesinlikle unutulmaması gerektiği, bu nedenle anlık çözümler aramak yerine, alanın bütüncül ve kalıcı olarak korunması ve sergilenmesi için daha fazla zaman kaybetmeden harekete geçilmesi, bu konuda ulusal ve uluslararası sorumluluğumuzun bir gereği olduğu…”  belirtilmektedir.

Allianoi’un suya gömülmesini  önleyen koruma  kararı;

Rapordaki değerlendirmeler ve öneriler doğrultusunda Allianoi’un korunması konusu, İzmir II.Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 28 Eylül 2005 tarihinde yapılan toplantısında görüşüldü. Toplantı sonunda, koruma kurulu üyeleri tarafından Allianoi’da inceleme yapılması karar verilmiştir.

İzmir II.Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu üyeleri tarafından 13 Ekim 2005 tarihinde Allianoi’da inceleme yapılmış ve antik sağlık yurdunun üzerinin “mille kaplanması” tartışmalarını bitiren ekli karar verilmiştir.

13.10.2005 tarih ve 1453 sayılı kararda;

  • Allianoi’un “Dünya mirası literatürüne girebilecek nitelikte korunması gerekli Kültür Varlığı” olduğu kabul edilmiş,

Allianoi’un korunmasına yönelik önlemlerin, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından çözümlenmesine, “çözüm üretilene kadar barajda su tutulmamasına” karar verilmiştir.

 Süreç 4:

İzmir II.Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 13 Ekim 2005 tarih ve 1453 sayılı kararı gereği, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü bir bilimsel heyet   görevlendirmiştir.

Bu heyet Ankara Üniversitesi Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi’nden 2 Arkeolog ve ODTÜ Mühendislik Fakültesinden 2 Jeoloji Mühendisinden oluşmaktadır. Heyet Mart 2006’da alanı incelemiştir. Raporunu Mayıs ayı içerisinde vermesi   beklenmektedir.

Allianoi için dava süreci:

Allianoi’un sular altında kalmasının önüne geçmek, kültür mirasının, gelecek kuşaklara kalmasını sağlayabilmek için, 2004 yılı Eylül ayında, (arkeologlar, avukatlar, mimarlar, mühendisler, hekimler, meslek odaları ve sivil toplum örgütleri temsilcileri, basın çalışanları ve duyarlı yurttaşlar tarafından) “Allianoi Girişim Grubu” oluşturulmuştur.

Kazı heyeti dışında bu girişim gurubu da baraj inşaatının durdurulması ve ayrıca yürütmenin durdurulması için İdare Mahkemesine dava açmıştır. Mahkeme yürütmeyi durdurma talebini reddetmiştir. Karara Bölge İdare Mahkemesinde itiraz edilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi bir bilirkişi heyeti tespit etmiştir. Bu heyetin raporunu beklemektedir.

Bu konuda ikinci dava da Arkeoloji ve Arkeologlar Derneği, Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, TMMOB Mimarlar Odası ile İzmir Turist Rehberleri Odası tarafından  açılmıştır.

Sonuç olarak Allianoi  antik artık sular altındadır.

Kaynak : İzmir Ticaret Odası – Allianoi Kazıları ve Gelişmeler

PAYLAŞ
Önceki İçerikMozart
Sonraki İçerikKozmoloji Nedir? Kozmolojinin Tarihçesi
36 yaşındayım. Yıldız Teknik Harita Mühendisliği mezunuyum. Taşınmaz değerlemesi yapıyorum. Bilim,uzay, tarih,arkeoloji konularına ilgi duyuyorum. Ön Türk Tarihini araştırmaktan keyif alıyorum. Yüzüklerin Efendisi ve Türkler üzerine (Orta Dünya'nın Analizi) kitap çalışmam tamamlandı. Yakın zamanda yayımlanacak.

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER