Amorium Antik Kenti – Hisarköy – Afyon

462

Amorium, Afyonkarahisar ilinin sınırları içinde, Emirdağ ilçe merkezine 13 km uzaklıkta bir antik kenttir. Amorium ( Hisarköy) Doğu Phyrgia’da ( Frigya) bulunur. Ankara’nın 170 km güneybatısında, Afyon’un 70 km kuzeydoğusunda, Emirdağ ilçesinin 12 km doğusunda ve Sakarya ( Sangarius ) nehri kaynağı yakınında yer alır. Tarih öncesine ait bir höyüğü de içeren antik kent Strabo’da zikredilir, nitekim daha İ.Ö 2. ya da 1. yüzyıl sikkelerinde Amorium ismine rastlanır. W.J Hamilton 1836’da kenti yeniden bulmuştur.

Google maps koordinatları : Hisarköy Köyü

39.020497, 31.294206

Amorium_kent-plani

Roma İmparatorluk döneminde Amorium 3. yüzyıl başlarına kadar sikke basmıştır. Bu sikkelerin arka yüzlerinde, içinden su akan bir kap tutan nehir tanrısı tasviri, bir kadykeus üzerinde tokalaşan iki sağ el ( birlik sikkesi ) ve bir kartal bulunur. Caligula döneminden itibaren sikkelerdeki magistrat isimlerinin hemen hepsi Romalıydı ve burası bir Roma kolonisi olmamakla birlikte önemli bir kent idi. Diğer belgeler arasında yazıtlar ve heykelleri sayabiliriz.

Amorium, Asia eyaletinin doğu kenarında, Galatia sınırında yer almaktaydı. 4. yüzyıl sonlarında yeni kurulmuş olan Galatia Salutaris eyaletine geçirilen Amorium, önce Pessinus’un idaresi altına girmiş, sonradan bağımsız olmuş ve nihayet metropol merkezi haline gelmiştir.

amorium-kazi-calismalari

Kent surları Zeno ( 474-491) tarafından tekrar yaptırılmıştır. Bir Arap metninde ise yüksek bir sur bedeni, 44 kule ve geniş bir hendekten söz edilir. Kentin önemi 6. ve 7. yüzyıllarda hem yerleşim yeri, hem de stratejik açıdan artmıştır ve burası Anatolica thema’sının askeri merkezi haline gelmiştir. Byzantium’dan Suriye’ye giden anayollardan biri üzerinde bulunan Amorium’un Ancyra ve İconium’a düzgün yol bağlantıları vardı.

anadolu-haritasi-837 -yili

Kent surları Zeno ( 474-491) tarafından tekrar yaptırılmıştır. Bir Arap metninde ise yüksek bir sur bedeni, 44 kule ve geniş bir hendekten söz edilir. Kentin önemi 6. ve 7. yüzyıllarda hem yerleşim yeri, hem de stratejik açıdan artmıştır ve burası Anatolica thema’sının askeri merkezi haline gelmiştir. Byzantium’dan Suriye’ye giden anayollardan biri üzerinde bulunan Amorium’un Ancyra ve İconium’a düzgün yol bağlantıları vardı.

Amorium 647,666,708, 1716 ve 779’da Arapların hücumuna uğramıştır. 838’de Halife El-Murassım bu kenti zaptedip yıkmaya karar verir. Samarra’dan nisan ayında hareket eder, bütün bayraklarında Amorium’un ismi yazılıdır. Üç ayrı kol halinde yol alan ordu Ancyra’ya doğru ilerleyerek burasını temmuzda ele geçirirler. 1 Ağustos’ta kent kuşatılmıştır. Kentin en zayıf noktası bir hain tarafından işgalcilere ihbar edilince, hücumlar bu noktaya yönlendirilmiş ve Amorium 13 Ağustos 838’de yakılıp yıkılmıştır.

Kent yeniden onarılmış, fakat 931’de Araplar tarafından yeniden yakılmıştır. Artık önemini yitirmiş olmasına rağmen, 11. ve 12. yüzyıllarda bazı kaynaklarda yine de adı geçer. Bundan sonra 1880’lere kadar herhangi bir iskana rastlanmaz ve nihayet bu tarihte, burada kerpiç evlerden oluşan küçük bir köy kurulur.

amorium-bazilika

Yazıtlar

Hisarköy, Hamzahacılı ( 2km kuzeyde ) ve Karayatak ( 9 km kuzeyde ) köylerinde bazı yeni yazıtlar da bulundu. Hepsi Roma ve Geç Roma Çağlarına ait olan bu yazıtlardan bir tanesi Latince olup gümrük vergisi ile ilgilidir. Diğerlerinden biri 16 satırlık bir stel yazıtıdır. Üzerinde ” bu stelin meclis ve halk tarafından Aelia Ammia’ya, Asiark M.. Aquila’nın anasının onuruna diktirildiği yazılıdır. Diğer bir yazır ise 10 satırlık olup Geç Roma Çağı’na ait nazım bir mezar yazıtıdır.

Mimari ve Heykeltraşlık

Gerek Amorium’un içinde, gerekse buradan toplanıp taşınmış olduğunu tespit ettiğimiz Hamzahacılı, Karayatak ve Pörnek ( 6 km kuzeydoğuda) köylerinde mermer, kireçtaşı ve konglomera eserler tespit ettik. Bazıları şunlardır :
1. Beyaz Dokimeion mermerinden bir alınlığın orta kısmına ait bir parça. Üzerinde bir kartal kabartması yer alır. Yük. 1,15 m. , eni 1.17 m, kalınlığı 0,5 m. Alınlığın tüm eni 6 m. olmalıydı. Bugün Hamzahacılı’da bulunmaktadır.

2. Beyaz Dokimeion mermerinden sepet başlık. Üzeri bereket boynuzları ve kuşlarla süslü. Yük. m., dip çap 0,41 m.  Jüstinyen Çağı veya daha geç. Bu eser, Afyon Müzesi’ne getirilen ve birbirinin eşi olan iki başlıktan biridir. Aynı kilisenin yakınında bu başlıklara benzer üçünvü bir başlık parçası da bulundu.

Hisarköy’de bunlardan başka Roma Çağı’na ( örneğin, mermer bir aslan başı parçası ve birkaç ufak İon başlık) Geç Roma Çağı’na ( örneğin, gri mermerden çifte yarım sütun, haç kabartmalı kireçtaşı levha ) ve Bizans Çağı’na ait ( örneğin bezemeli bir mermer silme ve 11. yüzyıla ait bir başlık ) çeşitli eserler tespit edildi.

Son Zamanlardaki Tahribat

Son yirmi yıl içinde ören yerindeki tahribat çok hızlanmıştır. Bunun başlıca nedenlerinden biri tarım faaliyetlerinin artmasıdır. ( özellikle Yukar Şehir yamaçlarında ve Aşağı Şehrin güney ile doğusunda ) Ayrıca yeni inşaatlarda antik taşların kullanılmaı ve define arayıcılarının faaliyeti de tahribata sebep olmuştur. Ali adında bir kişinin 20 yıl kadar önce Aşağı Şehir’de yer alan kilisenin çevresinde 360 adet  altın Bizans sikkesi ve bazı gümüş sikkeler bulduğu söylenir. 1964 yılında Sn. Lütfi Tuğrul 150 adet adak steli tespit etmiştir. Hisarköy’lü bir antikacı tarafından getirilen bu steller Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi tarafından satın alınmıştır. Bunların çoğu Emirdağ dağları üzerinde yer alan çoğu ( Apolla ) yakınındaki Kurudere köyünde bulunmuştur.

Tartışma

Burası büyük bir yerleşme yeridir. Höyükteki yerleşme Tarih Öncesi Çağlardan başlar, Tarih Çağları ve Klasik Çağ’da devam eder. Roma Çağı’nda çeşitli yönlerden önemlidir. Asia eyaletinin doğusundaki yüksek kesimde yer alan bu bölgede Hellenistik ve Roma ilişkileri bulunan ama esasında Frig kökenli olan bir nüfus yaşamaktaydı. Bunu insan adları ve tanrılar ile mezar taşları doğrulamaktadır. Roma İmparatorluk Çağı’nda burası büyümüş ve gelişmiştir. Bunu Roma Çağı yapılarında, heykellerde ve mermerin kullanılmasında izlemek mümkündür. Geç Roma Çağı’nda şehir daha da fazla önem kazanmış ve nihayet burası Konstantinapolis’i İç Anadolu’da Araplara karşı koruyan bir üs haline gelmiştir.

Amorium uzaktan göze çarpmaz. Batısında ve güneydoğusunda tepeler yükselir. Fakat kentin kuvvetli sur duvarları, zengin su kaynakları, önemli yol bağlantıları vardı. Çevresinde yüksek tepeler, yayla ve nehir ile batakların yer aldığı ovalık bir alan bulunuyordu. Amorium, birleşen iki dere tarafından sınırlanan bir yarımadaya benziyordu. Büyük kesme taş duvarlar ve derin temeller buralarda önemli yapıların bulunmuş olduğuna işaret ederler. Aşağı Şehri çevreleyen sur duvarları belki de Roma İmparatorluk Çağı’na aittir ve Ortaçağ başlarında bunlara bazı ilavelerin yapılmış olması muhtemeldir.

Kaynak : Martin Harrison – Doğu Frigya Yüzey Araştırmaları

PAYLAŞ
Önceki İçerikKozmoloji Nedir? Kozmolojinin Tarihçesi
Sonraki İçerik10 İlginç Coğrafi Bilgi
36 yaşındayım. Yıldız Teknik Harita Mühendisliği mezunuyum. Taşınmaz değerlemesi yapıyorum. Bilim,uzay, tarih,arkeoloji konularına ilgi duyuyorum. Ön Türk Tarihini araştırmaktan keyif alıyorum. Yüzüklerin Efendisi ve Türkler üzerine (Orta Dünya'nın Analizi) kitap çalışmam tamamlandı. Yakın zamanda yayımlanacak.

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER