Ateşin Bulunması – Ateşin Keşfi- Bilim Tarihi

1343

MÖ 1.600.000 yıllarına gelindiğinde Homo habilis ortadan kalkmıştı. Sonunda
yeni bir tür, Homo erektus olarak evrimleşti; bu türün üyeleri neredeyse günümüz insanı kadar büyük ve ağırdı. Yeni türün iyice yerleşmesinden sonra Homo habilisin üyeleri kalmış olsa bile, bu fazla uzun sürmedi.

MÖ 1.000.000 ile MÖ 300.000 yılları arasında Homo erektus varolan tek insansıydı. Bazı durumlarda boyu 1.80 metreye, ağırlığı da 75 kg’a kadar ulaşabilen ilk insansı oydu. Beyin de daha büyüktü öyle ki bazen modern insanların üçte biri ağırlığına ulaşıyordu.

Homo erektus daha öncekilerden çok daha iyi taştan aletler yaptı. Avcı olarak bu türün üyeleri bulabildikleri en büyük hayvanları vurabiliyorlardı. Mamutları başarılı bir şekilde avlayabilen ilk insansılardı onlar.

Homo erektus iki büyük gelişme gerçekleştirdi.

Üç buçuk milyon yıldır bütün insansılar Afrika’nın güneydoğu yarısında yaşıyorlardı. Bu alanı önemli ölçüde genişleten ilk insansı Homo erektus’tu. MÖ 500.000 yılına gelindiğinde Homo erektus Afrika’nın geri kalan bölümlerine, Avrupa ve Asya’ya ve hatta Endonezya adalarına kadar yayılmıştı.

Gerçekte Homo erektus’un kalıntılarının ilk keşfi, 1894’te Hollandalı Antropolog Marie Eugene Du bois’in ( 1858-1940) bir kafatası tepesi, bir kalça kemiği ve iki diş bulduğu Endonezya adası Java’da gerçekleştirildi. Bu kadar küçük beyni o Jan hiçbir insansı daha önce keşfedilmemişti ve Dubois onu (Yunanca “dik maymun adam” sözcüklerinden) Pitekantropus erektus olarak adlandırdı.

1927’den itibaren Pekin yakınlarındaKanadalı Antrapolog Davidson Black ( 1884-1934) tarafından benzer buluşlar yapıldı. O da insansısına (Yunanca “Pekinli Çinli adam” sözcüklerinden) Sinantropus pekinensis adını verdi.

Sonunda diğerleriyle birlikte her iki grup kalıntının da aynı türden oldugu ve insan familyasına ait sayılabilecekleri anlaşıldı. lnsansıların, Homo erektus’un evrimleşmesinden önce en az iki buçuk milyon yıldır dik yürümelerine rağmen, Du bois’in erektus terimi korundu. Tabii bu, Dubois’in zamanında bilinmiyordu.

Homo erektus’un evrimleştiği zamanlarda dünya Buzul Çağı’ndaydı. Buzullar
en yüksek noktalarına ulaştığında, denizden o kadar fazla su çektiler ki deniz
seviyesi sığ kesimlerdeki kıta tabakalarını ortaya çıkaracak biçimde 90 metreye kadar düştü. İşte Homo erektus’un Asya kıtasından Endonezya adalarına geçmesini sağlayan da buydu.

Soğuk hava yeni alışkanlıkların edinilmesini zorluyordu. Homo erektus daha önceki insansılann yapmış olduğu gibi gruplar halinde yolculuk etti; fakat rüzgarı kesmek için taşlan üst üste koyarak ya da merkezdeki bir direğe deriler asarak sığınaklar da yaptı. Bunlar ilk kaba evlerdi. Mağaraların bulunduğu yerlerde Homo erektus buralara sığındı. Asya’da Homo erektus’un ilk kalıntıları (Black’in Pekin yakınlarındaki buluşları) içi dolu bir mağarada bulunmuştur.

Pekin yakınlarındaki bu mağarada kamp ateşi izleri vardı. Yani ateş bir milyon yıl önce “keşfedildi”. İşte size insanları diğer tüm organizmalardan ayıran bir özellik. Var olan her insan toplumu, ilkel de olsa ateşi anlamış ve kullanmıştır. İnsan dışında hiçbir canlı, en ilkel biçimde bile ateşi kullanamaz.

Yukarıda keşfedilme sözcüğünü tırnak içine aldım; çünkü ateş normal yollarla keşfedilmedi. Şimşek, dünya atmosferinin destekleyecek kadar oksijen taşımasından ve topraklarında yanabilen ormanlara ev sahipliği yapmasından· beri ateş çıkarabiliyordu; ve bu da bir milyon yıl demektir. Bu ateşten, şimdiki gibi kaçmayı becerebilen her hayvan kaçıyordu.

Öyleyse ateşin keşfi derken gerçekte evcilleştirilmesini kastediyoruz. Belirli bir zaman geldiğinde, Homo erektus doğal olarak oluşan bir ateşten biraz yanan madde alıp sönme belirtileri gösterdiğinde, makul miktarda yakıtla besleyerek ateşi canlı tutmasını ve ondan bol bol yararlanmasını öğrenmişti.

Bunun nasıl olduğunu bilmiyoruz. Benim tahminim, bunun çocukların sıçrayan alevlerden etkilenip büyülendiğinde başladığı yolundadır. Son derece canlı olan merakları ve yanma deneyimini geçirmemiş olmalarından ötürü, ateşle oynamaları yetişkinlere nazaran daha çok olasıdır. Herhalde en yakındaki yetişkin, çocuğu kapıp ateşten uzaklaştırmış ve sonra da söndürmüştür. Öte yandan, diğerlerinden daha cüretli bir yetişkinin, bu oyuna daha amaçlı bir şekilde devam etmenin avantajını fark ettiği bir zaman gelmiş olmalı.

Ateşin kullanılması insan hayatını tamamen değiştirdi. İlk başta karanlıkta ışık ve her zaman için de ısı verdi. Bu da, yapılan işlerin geceye ve kış mevsimine uzamasını olanaklı kıldı; Homo erektus’un daha soğuk bölgelere yayılması anlamına geldiğinden, Buzul Çağı’nda özellikle önemliydi bu.

Tabii sadece ateşle soğuk havada kişi titremeye mahkumdur; fakat avcı bir toplum bir hayvanın derisini yüzerek sarınmayı kolaylıkla keşfedebilir. Bu yolla hayvan kürkü insanların kaybettiği tüylerin yerini alabilir.

Ateş aynı zamanda diğer hayvanlardan, hatta en vahşisinden bile korunma yolu olarak da faydalıydı. Bir mağaradaki veya taşlardan yapılmış bir daire içindeki ateş, yırtıcı hayvanları uzakta tutabiliyordu. Hırlayıp ateşten uzak yerlerde gizlice dolaşabilirlerdi; fakat uzak duracak kadar zeki değillerse, ateşin yakınında geçirecekleri bir deneyim her şeye yeterdi. Aslında Homo erektus avı korkutmak ve tuzaklara çekmek veya uçurumlardan aşağı sürüklemek için yanan dallar taşıyabiliyordu.

Sonraları ateş yiyeceklerin pişirilmesini de sağladı. Bu, göründüğünden daha önemlidir. Et ateş üzerinde pişirildiğinde daha yumuşak ve lezzetlidir. Pişirme, ayrıca parazitleri ve bakterileri öldürür, böylece eti yemek daha güvenli bir hale gelir. Ateş başka türlü yenilemeyen bitkisel besinlerin kolaylıkla yenilmesini de sağlamıştır. Yeni toplanmış çiğ pirinci ya da herhangi bir türden pişirilmemiş tahılı yemeyi deneyin; bir ateşten elde edilen biraz ısının bile neler yapabildiğini anlayacaksınız.

Son olarak ateş, metallerin eritilmesi gibi cansız maddede oluşturulan çeşitli kimyasal değişiklikleri de olanaklı kıldı. . Kısaca ateş, insanın ilk çağına “yüksek teknoloji” kazandırdı.

Tabii başlangıçta ateş sadece doğal yollardan çıktıktan sonra elde edilebiliyordu. Bir kez ateş sağlandı mı, sürekli olarak yanar durumda tutmak ve sönerse derhal başka bir ateş aramak şarttı. Ateşin alınabileceği yakınlarda bir kabile yoksa (ateşi verecek kadar dostane oldukları kabul edilirse, ki muhtemelen öyleydiler; çünkü bir dahaki sefere sıra onlara gelebilirdi), tekrar doğal bir ateşin çıkmasını beklemek ve birazının güvenli bir şekilde alınabileceği koşulların var olmasını ummak gerekiyordu.

Fakat sonunda ateşi kendi kendine yakma tekniklerinin geliştirildiği bir zaman geldi. Bu sürtünmeyle, yani ucu sivri bir sopayı bir çukur içindeki başka bir sapa üzerinde döndürerek yapılıyordu. Ayrıca çukurda çok kuru tahta parçaları, yapraklar veya mantar (kav) vardı. Sürtünmenin ısısı sonunda kavı tutuşturuyordu. Bu türden metotların ilk olarak ne zaman geliştirildiğini bilmiyoruz; fakat ateş yakma tekniği ileriye doğru atılmış bir başka büyük adımı temsil etmektedir.

Kaynak: Isaac Asimov- Bilim ve Buluşlar Tarihi

Yüzüklerin Efendisi romanında yer alan en önemli karakterlerin hangi mitolojilerden alındığını karşılaştırmalı ve detaylı olarak anlatan inceleme-araştırma çalışması "Orta Dünyanın Analizi" çıktı.Yazarından adınıza imzalı satın almak için Tıklayın Kitap ile ilgili ropörtajı okumak için aşağıdaki bağlantıya tıklayabilirsiniz. Tıklayın
PAYLAŞ
Önceki İçerikİlk Alet Kullanma – Bilim Tarihi
Sonraki İçerikDin – İnanç Ne Zaman Ortaya Çıktı?

36 yaşındayım. Yıldız Teknik Harita Mühendisliği mezunuyum. Taşınmaz değerlemesi yapıyorum. Bilim,uzay, tarih,arkeoloji konularına ilgi duyuyorum. Ön Türk Tarihini araştırmaktan keyif alıyorum.

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER