Büyük Çilekler Hormonlu mu?

155

Gül ile akraba olan çilek bitkisi Rosaceae (Gülgiller) familyasındandır. Önceleri çiçeğinden dolayı süs bitkisi olduğu zannedilmekteyken zaman içinde besin olarak tüketilebileceği anlaşılmıştır.

Fransa’ da ortaçağdan kalma olduğu düşünülen, 14.-15. yüzyıllara ait bir tablo da yabani çilek figürlerine rastlanması (şekil), Paris’ li yazar Antoine Le Roux de Lincy1’ nin kitabında Fransa’ nın çilek bahçelerinden bahsedilmesi gibi referanslar gösterilerek Çilek bitkisinin anavatanının Fransa olduğu düşünülmektedir2.

16.Yüzyılın sonları ve 17. Yüzyılın başlarında, Avrupalı bahçivanlar F. Vesca, F. Moschata ve F. Viridis’i kültüre alma denemeleri yaparken, ilk Amerikan kolonileri diğer yabani çilek türlerini keşfetmekteydi3.

Aynı dönemlerde Kuzey-doğu Amerika’da yaygın olarak yetişen Fragaria virginiana,   Avrupa’ya ithal edilmeye başlandı.  Bu önemli olay, bu türün 20-30 yıl içinde çoğaltılmasını sağlamıştır. Fragaria virginiana’ ya ek olarak Amerika’da başka bir çilek türü daha keşfedilmiş ve Fragaria chiloensis olarak sınıflandırılmıştır. Bu tür ise, Pasifik kıyılarını aşarak Alaska’dan California’ya kadar yayılmış ve oradan da Arjantin ovaları boyunca geçerek, Hawaii dağları ve özellikle Şili sahili ve And dağlarına kadar ulaşmıştır.  Ancak 17. yy’a kadar Avrupa’ ya ulaşamamış ve 1766 yılında Fransız botanikçi Antoine Nicolas Duchesne,  F. Chiloensis ve F. virginiana melezi olan F. Ananassa’ yı ayrı bir tür olarak sınıflandırarak ananas meyvesinin hoş kokusuna olan benzerliğinden dolayı “F. Ananassa”  adını vermiştir. Bugün tükettiğimiz, bazen “pazarda çilekler kocamandı, hormonlu mu?” sorusu ile karşılaştığımız çilekler işte bu oktoploid dediğimiz çileğin kültür formu olan F. Ananassa.

Fragaria cinsine ait Çilek bitkisinin günümüzde 20’nin üzerinde türü olduğu, çok sayıda hibrit ve kültüre alınmış varyeteleri içerdiği bildirilmektedir. Temel kromozom sayısı n=7 olan Fragaria, ploidi seviyelerine göre 4 büyük kategoride sınıflandırılabilir: Diploidler (2n=2x=14), tetraploidler (2n=4x=28), hexaploid (2n=6x=42), oktoploidler (2n=8x=56)4.

Günümüzde piyasada satılan çeşitlerin çoğu hem aroması hem de sertliği açısından ihracata uygun olduğundan allo-oktoploid (2n=8x=56) olan F. Ananassa çeşitleridir. Ancak yerel olarak yetiştirilen çileklerimiz yabani formu olan küçük, aromatik, diploid olan  F.vesca çeşitleridir. Oktoploid çilekler diploitlerden boyut olarak 4 kat fazla olabilirler. Bu onların farklı çeşit olmasından kaynaklanır, hormonlu olmasından değil.

Kaynaklar

1: Antoine Le Roux de Lincy’ nin kitabı: Chants historiques et populaires du temps de Charles VII et de Louis XI, Paris 1857, 1867.

2: “La Fragola” (Çilek)  kitabının 13-47 sayfaları arasındaki “Storie e arte” (Sanat hikayeleri) bölümlerinden alıntı yapılmıştır (Elvio Bellini ve Stefania Nin).

3: Davis, T.M., Denoyes-Rothan, B., Lerceteau-Köhler, E. (2007). Strawberry. Genome Mapping and Molecular Breeding in Plants, Volume 4 : 189- 205.

4: Hancock, J.F., Sjulin T.M., Lobos, G.A. (2008). Strawberries. J.F. Hancock (ed.), Temperate Fruit Crop Breeding, 393 Springer Science+Business Media B.V. pp 393-437.

PAYLAŞ
Önceki İçerikAngut Kuşu Nedir?
Sonraki İçerikMayahuel’den Tekilaya: Agave
Çukurova Üniversitesi Biyoteknoloji bölümünde doktora öğrencisiyim. Biyoteknoloji ve bitki ıslahı alanlarında uzmanım. Bitki doku kültürü, kabakgillerde ışınlanmış polenlerle tozlama yöntemiyle haploid üretimi, çilekte genetik haritalama ve aroma çalışma alanlarım. Ayrıca tiyatro, edebiyat ve müzikte hayatımın bir parçası.

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER