Depremler Nasıl Oluşur?

188

Depremler, yerkabuğundaki fay adı verilen kırıklarda meydana gelir. Faylar, kayanın kırılgan özelliğe sahip olmasından dolayı yüksek basınç ( gerilme, sıkışma veya bükülme) altında kırılmasıyla oluşur. Gerilme, levhaların kademeli hareketi sonucunda yer kabuğunun değişik noktalarında meydana gelir. Depremler, kayalık bir alanda oluşan gerilmenin ani harekete yol açacak kadar yükselmesiyle olur. Bu hareket, kayanın en zayıf noktasında kırılmasıyla yeni bir fay kırılmasıyla yeni bir fay oluşturabilir ya da kaya var olan fay boyunca kayar. Bunun sonucunda, gerilmenin boşalmasıyla olağanüstü büyük boyutta enerji açığa çıkar.

Bu enerjinin çevredeki kaya kütlelerinde oluşturduğu titreşim depremi yaratır. Depreme yol açan kayalardaki kırılma ya da kaymanın başladığı noktaya deprem odağı,  bu noktanın tam üzerine rastlayan alana da deprem merkezi denir.

Gerilme nedeniyle sürekli biçimde eğilip bükülen kaya kütlesinin sonunda kırılması ya da kayması ile birikmiş enerji açığa çıkar.

deprem-nasil-olusur

Deprem odağından yayılan titreşimler, yollarının üzerindeki kayalarda sarsıntılar oluşturur.

Depremin şiddeti, açığa çıkan enerji miktarına bağlıdır.

Birikmiş gerilmenin tümü deprem anında boşalmayabilir. Gerilmenin bir kısmı, asıl depremi izleyen artçı sarsıntılarla boşabilir.

Kayaların Bükülmesi

Bir fay boyunca yer alan kayalar üzerindeki gerilmenin etkilerini daha iyi anlayabilmek için iki süngeri yanyana tutun ve fayın bu iki ” kayanın”birbirine değdiği noktadan geçtiğini düşünün. Kayanın bir bölüm bir yöne, diğeri ise karşı yöne itiliyor ya da çekiliyormuş gibi süngerleri yavaş bir biçimde karşıt yönlerde birbirine sürterek kaydırın.  Süngerlerin kolayca hareket etmediğini göreceksiniz. Basınç belli bir noktaya erişip süngerler aniden kayana kadar, bükülerek biçim değiştireceklerdir.

Şok Dalgaları

Bir depremin titreşimleri yerin derinliklerinden geçer. Bilim adamları, bunlara şok dalgaları ya da sismik dalgalar adını vermişlerdir. ( Sismik sözcüğü, Yunancada “titreyen Dünya” anlamına gelen seismos sözcüğünden türetilmiştir.) Deprem odağından yayılan farklı türdeki şok dalgaları, içinden geçtikleri kayalarda değişik titreşimler oluşturur.  Şok dalgalarının başlıca iki türlü primer( birincil) ve sekonder ( ikincil ) olarak adlandırılır. Primer ya da P dalgaları, içinde geçtikleri kayaları sıkıştırır ve gerer. Sekonder yada S dalgaları, kayaları aynı anda hem yukarı-aşağı, hem de iki yana doğru hareket ettirir. Yüzey dalgaları adı verilen diğer türdeki şok dalgalarının da değişik sarsıntı yaratıcı etkileri vardır. Bunlar her depremde görülmez. Ancak görüldüklerinde, deprem merkezine çok uzak yerlerde bile hasara yol açabilirler.

Kaynak : Fiona Watt- Depremler ve Yanardağlar

PAYLAŞ
Önceki İçerikNeptün Nasıl Bir Gezegendir?
Sonraki İçerikDelf Mabedi
36 yaşındayım. Yıldız Teknik Harita Mühendisliği mezunuyum. Taşınmaz değerlemesi yapıyorum. Bilim,uzay, tarih,arkeoloji konularına ilgi duyuyorum. Ön Türk Tarihini araştırmaktan keyif alıyorum. Yüzüklerin Efendisi ve Türkler üzerine (Orta Dünya'nın Analizi) kitap çalışmam tamamlandı. Yakın zamanda yayımlanacak.

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER