Mayahuel’den Tekilaya: Agave

94

Nahuatl1 dilinde  metzli (ay, Maguey), xictli (göbek, merkez) ve co (yer) kelimelerinin birleştirilmesiyle elde edilmiş, etimologların “Maguey’in merkezindeki yer” anlamına geldiğini belirttikleri “México” (Meksika)  Maguey’ in, yani Tekila’nın yapıldığı Agave türlerinin anavatanıdır2. Guitarrero3mağarasında bulunan arkeolojik bulgularla Antik Çağ’da avcı-toplayıcı gruplar tarafından kullanıldığı kanıtlanmıştır. En az 12.000 yıllık Agave, deniz seviyesinden yaklaşık 2.750 metreye (9000 fit) kadar yüksekliklerde, Amerika’nın kurak, yarı kurak ve ılıman ormanlarında doğal olarak yetişse de günümüzde dünyanın birçok yerinde kültüre alınmaktadır.

Agaveacea familyasının en geniş cinsidir ve tanımlanabilen 200’ün üzerinde türü bulunmaktadır. Ünlü taksonomist Carl Linnaeus4 ‘un 1753 yılında sınıflandırdığı Agave, adını yunan mitolojisinde asil ve şanlı anlamına gelen Agaue kelimesinden alır5. Birçok türü monokarpiktir. Yani tüm yaşam döngüsü boyunca çiçek açmayı bekler ve yalnızca bir defa çiçek açabilir. Bu açan çiçekleri de hermafrodittir (dişi ve erkek organın aynı çiçekte bulunması) ve kendini dölleyebilir. Kendi kendine döllenebilen Agave’ ler cezbedici misk aromasına sahipken, kendi kendine döllenemeyen Agave’ ler böceklere çekici gelen tatlı bir koku salgılarlar6.

Amerika’ nın yerlileri Agave’ yi lifli yaprakları sayesinde tekstil, sandalet, giysi, inşaat malzemeleri ve yakıt yapımında; yenilebilir, karbonhidrat depo eden, sulu sukkulent yapıdaki depo gövdeleri sayesinde de içecek olarak tüketmişlerdir. Antik mayaların da kan verme ayinlerinde dikenlerinden iğne olarak faydalandıkları, Agave dikenini ağız içine batırarak kanamayı sağladıkları bilinmektedir.

Çeşitli Agave bitkilerinin öz suyunun fermente edilmesiyle elde edilen, geleneksel törenlerde tüketilen bir içecek olan “Pulque” hafif alkollü bir içecektir. Daha sonra damıtılarak  mescal , modern tekila, bacanora ve raiçilla gibi damıtılmış içkiler de Agave’den elde edilmiştir.

 “Mescal” ya da “Mezcal”; Maguey bitki özütünün toprak fırında pişirildikten sonra  fermante edilmesi ve alkolle damıtılması işlemlerinden geçirilerek elde edilen, adını Nahuatl dilinde “melt” ve “ixcalli” kelimeleri bir araya getirilerek “fırında pişirilmiş Agave” anlamından alan yüksek alkollü bir içkidir7.

Tekila ise sadece Agave Tequilana (Agave Azul) denilen Agave türünden elde edilir. Günümüzde Tekila % 100 Agave kullanılarak damıtılan “Orijinal Tekila” ve içerisinde şeker kamışı ve mısırdan elde edilen özüt karıştırılan “Mixto Tekila” olmak üzere iki türde üretilmektedir.  Tekila üretiminde yılda 300 milyon Agave kullanılmakta ve Agave’ nin yetişme koşullarının da Tekila aromasında farklılıklar yarattığı belirtilmektedir. Yüksek bölgelerde yetişen bitkilerden elde edilen aroma ağır ve tatlı iken,  alçak ovalarda yetişen bitkilerden elde edilen Tekila’ların aroması hafif ve otsu kokudadır. Üretim yapılan bölgeler Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından koruma altına alınarak sınırlı eyalette üretimine izin verilse de “Tequila”  ismini marka olarak kullanma hakkı uluslararası antlaşmalar ile korunarak sadece Meksika’ ya verilmiştir8.

Maguey tanrıçası MAYAHUEL ise,  Azteklerin 200’den fazla tanrı ve tanrıçaları arasında doğurganlığı koruyan, tanrı Quezalcoatl’ın yeryüzüne gönderip eşleştiği, insanlara kutlamalarda içebilmeleri için bir içki “Pulque” yapabilmeleri amacıyla gönderilmiştir. Aztek mitolojisine göre  büyükannesinin ve diğer vahşi akrabalarının öfkesini önlemek için  kendilerini bir ağaç haline getiren Quetzalcoatl , Tzitzimime, ve Mayahuel ‘in yerleri öğrenilmiştir.  Yakalanmaları sonucu Mayahuel’in öldürülmesi ile gömüldüğü yerde ilk maguey bitkisi büyümüştür. Bu bitkiden toplanan tatlı özütün kaynağı tanrıçanın kanıdır9.

Ağır karakteristik aroması, kurtlu olma ihtimali dahi belirgin kitlelerin vazgeçilmezi olmasını engelleyememiş  Tekila’nın her yudumu Agave ve Mayahuel’in tüm asaletini taşır.

  1. Aztek/Meksika’lıların kullandığı dil.
  2. http://diosamayahuel.blogspot.com.tr/ (Görsel)
  3. https://www.thoughtco.com/archaic-period-american-hunter-gatherers-169976
  4. https://www.linnean.org/education-resources/who-was-linnaeus
  5. http://thenamesdictionary.com/name-meanings/10429/name-meaning-of-agaue
  6. http://succulent-plant.com/families/agavaceae.html
  7. https://www.thoughtco.com/domestication-history-of-agave-americana-169410
  8. http://ozge.ersu.net/yazilar/gezi-yazilari/tekilanin-gercek-oykusu/
  9. https://www.thoughtco.com/mayahuel-the-aztec-goddess-of-maguey-171570

 

PAYLAŞ
Önceki İçerikBüyük Çilekler Hormonlu mu?
Sonraki İçerikAfet İnan ve Atatürk’ün Mektupları
Çukurova Üniversitesi Biyoteknoloji bölümünde doktora öğrencisiyim. Biyoteknoloji ve bitki ıslahı alanlarında uzmanım. Bitki doku kültürü, kabakgillerde ışınlanmış polenlerle tozlama yöntemiyle haploid üretimi, çilekte genetik haritalama ve aroma çalışma alanlarım. Ayrıca tiyatro, edebiyat ve müzikte hayatımın bir parçası.

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER