Ozon Tabakası ve Ozon Tabakasının Delinmesi

295

Ozon tabakası ile ilgili bilimsel çalışmalar 1840’ta C. F. Schoenbein tarafından başlamıştır. Çok önemli çalışmalardan biri de “Atmosferdeki Ozon” ana başlığı altında G. M. B. Dobson tarafından 1926-1930 yılları arasında yapılmıştır. Dobson, bu çalışmalarda ‘Dünya’nın atmosferindeki ozon miktarının ölçümü ve bunun jeofizik koşullara bağımlılığı’ konusunu incelemiştir. Dobson’un yaptığı ölçme yöntemi hala kullanılmaktadır ve ozon ölçme birimi olarak Dobson Birimi (DU) geçerlidir.

Ozon tabakası dünyamız üzerinde koruyucu ve düzenleyici iki ayrı işleve sahip bir katman olup, sanayi devrimi ile birlikte atmosferde konsantrasyonu hızla artan çeşitli türdeki kirletici gazlarla tepkimeye girerek değişime uğramıştır. Bu bozulma bilim adamlarının ancak 1980’li yıllarda Antarktika üzerindeki Halley Bay’da ozon konsantrasyonunun %40 daha az olduğunu anlamalarıyla ortaya çıkmıştır.

Bu tabaka güneşten gelen zararlı ultraviyole (UVB, UVC) ışınların dünyaya ulaşmasını engellemektedir. Dolayısıyla koruyucu bir filtre görevi yapmaktadır. Bu zararlı ışınlar bir şekilde yeryüzündeki canlı organizmaların hepsine zarar vermektedir ve ozon tabakası zarar gördükçe de dünyaya ulaşan ışınların miktarı artmaktadır.

Düzenleyici olarak da Dünya’nın genel iklimi üzerinde faydası vardır. Morötesi ışınların soğurulması sıcaklığı düşürmekte ve ısı dengesinin düzenlenmesine yardımcı olmaktadır.

Ozon tabakasını bozan en önemli etken Kloroflorokarbon (CFC) gazlarıdır. 1928 yılında yeni bir gaz türü olarak bulunan CFC gazları çok ilginç özelliklere sahiptirler: Zehirli, aşındırıcı ve yanıcı değil, oldukça kararlı, uzun ömürlü ve uçucudur. Bu üstün özelliklerinden dolayı “harika gaz” olarak adlandırılırlar. Bu gazların yoğunlukları düşük olduğu için havadan daha hafif haldedirler ve atmosferin en üst katmanlarına kadar çıkabilirler (yaklaşık 11.000 metre). CFC gazlarının bozunma süresi 65 ile 120 yıl arasındadır. Bunlar morötesi ışınlarla yok edilene kadar stratosferde toplanırlar. CFC gazları yüksek enerjili güneş ışınları ile karşılaştıklarında ozon moleküllerini parçalarlar. Parçalanan ozon atomları nedeniyle stratosfer tabakası içerisindeki ozonun yoğunluğu azalır ve güneş radyasyonunun zararlı etkilerinin yeryüzüne kadar ulaşmasına neden olur. Buna da diğer bir deyişle ozon tabakasının delinmesi denir. Bir tane klor atomu binlerce ozon molekülünü yok edecek kapasiteye sahiptir.

Atmosferin üst katmanlarına doğru yavaşça yükselen CFC gazları stratosferin üst katmanlarına ulaştığında güneşin UV ışınlarıyla karşılaşır ve morötesi ışınların etkisiyle parçalanarak klor atomu açığa çıkarır. Ortaklanmamış bir elektron içeren bu klor radikali hemen her madde ile tepkimeye girer. Stratosferin üst katmanlarında tepkimeye girebileceği ilk madde de ozondur. Cl atomu O3 ile tepkimeye girer ve onu katalitik olarak oksijen molekülüne dönüştürür. Yani klor, ozon molekülünü oksijen molekülüne çevirirken kendisi değişmeden kalır ve ozonu oksijene dönüştürme görevini sürdürür. Bir klor atomu yüz bin ozon molekülünü oksijen molekülüne dönüştürür. Bu nedenle de ozon ile oksijen arasındaki doğal denge bozulur ve atmosferdeki ozon derişimi hızla azalmaya başlar.

Cl-atomunun-oksijene-donusmesi

Bu olumsuzluğa rağmen ozon tabakasının kendini yenileme özelliği vardır. Bu yenileme işlemi ancak CFC gazlarının atmosfere serbest bırakılmasının durdurulmasıyla gerçekleşebilir.

OZON TABAKASININ İNCELMESİNE NEDEN OLAN MADDELER

1) Kloroflorokarbon (CFC)

2) Hidrokloroflorokarbon (HCFC)

3) Hidrobromoflorokarbon (HBFC)

4) Halonlar

5) Karbontetraklorid

6) Metilkloroform

7) Metilbromürasid

Ozon tabakasını incelten maddelerin kullanım alanları:

1) Soğutucu Üretimi

1.1) Ev ve ticari nitelikli soğutucu ve klima/ısı pompası sistemleri

1.1.1) Buzdolapları

1.1.2) Dondurucular

1.1.3) Nem alıcılar

1.1.4) Su soğutucuları

1.1.5) Buz ve dondurma makineleri

1.1.6) Klima (mobil/merkezi) ve ısı pompası sistemleri

2) Aerosol Üretimi

2.1) Tıbbi müstahzar üretimi

3) Yangın Söndürme

3.1) Sabit yangın söndürme sistemlerindeki kullanım 3.2) Elde taşınabilen yangın söndürücülerdeki kullanım

4) Köpük (Sünger) Üretimi

4.1) Sert poliüretan köpükler

4.1.1) Yalıtım panelleri

4.1.2) Soğutucu yalıtımı

4.2) Boru izolasyon maddeleri üretimi

4.3) Esnek sünger üretimi

4.4) Integral skin

5) Çözücü Olarak Kullanım

5.1) Metal temizleme

5.2) Elektronik temizleme

5.3) Tekstil temizleme

6) Tarımda Kullanım

 Kaynak : YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ OFM FİZİK ÖĞRETMENLİĞİ ALAN EĞİTİMİNDE ARAŞTIRMA PROJESİ OZON TABAKASI- Mehtap Çetin

PAYLAŞ
Önceki İçerikOzon Nedir?
Sonraki İçerikElektronik İmza Nedir? Elektronik İmza Hakkında Bilgiler
36 yaşındayım. Yıldız Teknik Harita Mühendisliği mezunuyum. Taşınmaz değerlemesi yapıyorum. Bilim,uzay, tarih,arkeoloji konularına ilgi duyuyorum. Ön Türk Tarihini araştırmaktan keyif alıyorum. Yüzüklerin Efendisi ve Türkler üzerine (Orta Dünya'nın Analizi) kitap çalışmam tamamlandı. Yakın zamanda yayımlanacak.

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER