12 Sayısının Gizemi

782

Kadim Babil’de çok iyi bilindiği gibi ay 12 noktadan geçerdi, tabii güneş de. Ayrıca antikiteden beri bilinen 12 kuzey, 12 de güney yıldızı vardır ve bunlar yaşayan ve ölü 24 hakim mitini etkilemiş olabilir; ayrıca 12 kapının cennete, 12 kapının da Mısır güneş tanrısı Ra’nın geceyi geçirdiği ölüler diyarına açılmasının yanı sıra kadim uygarlıkların çoğu, özellikle de Yakın Doğu’dakiler, 12’li sistem üzerine kurulmuştu ve yılı 12 aya bölerlerdi. Willi Hartner’in açıkça gösterdiği gibi bunun en önemli istisnası Latin Amerika’nın yüksek kültürleridir.

Etrüsk kültüründe de ortaya çıkan burçlar kuşağının 12 burcu büyük bir olasılıkla sayısız miti, efsaneyi ve masalı etkilemiştir; bu kültürde tanrılar, kahramanlar ve önemli şahsiyetler 12’li gruplar halindedir ve zaman 12 saat, gün ya da yılla belirtilir genellikle. Argonautlar milinin burçlar kuşağıyla ilişkilendirilmeye çalışılması gibi Herakles’in oniki işi de güneşin burçlar kuşağında izlediği yolla ilişkilendirilmeye çalışılır. Bu tür çabalar yüzyılımızın başında çok modaydı; bununla birlikte mit ve efsane de astrolojik benzerlikler bulma konusunda çok dikkatli olunmalıdır.

12 sayısı, kadim Yakın Doğu’da ve Akdeniz dünyasında önemli bir yuvarlak sayıydı. Tarihsel olarak lsrail’in 12 kabilesi hiçbir zaman 12 olmamıştır ve ancak yine de bir birlik oluşturmuşlardı. Eski Ahit’te 12 sayısı çok geçer: Elim’in 12 su kaynağı (Sayılar 33:9), Harun’un omuzluklarına konan ve üzerlerinde, 12 lsrailoğlunun adı yazılı akik taşlar (Çıkış 28:9-12) ve Yeşu’nun Erden lrmağı’nın ortasından 12 taş aldırıp ahit sandığına koydurtması (Yeşu 4:5) yalnızca birkaç örnektir. İsa’nın kendisine 12 havari seçınesi, Tertulhan gibi yorumculara göre, Eski Ahit’teki bu 12’li gruplarla bağlantılıdır. Yuhanna’nın Vahyi’nde cennetlik Kudüs’ün 1 2 kapısı olduğu ve Kuzu’ya Tapmak için  12×12 kişinin seçildiği söylenir.

12, Hıristiyan alegorilerinde de önemli bir rol oynar. İsa’yı gün olarak kabul edersek, o zaman 12 saat 12 havariyle ilişkili olur, zaten 12 havari de 12 İsrail kabilesi, 12 piskopos, 12 küçük peygamber ve hatta Ahit Sandığı’ndaki 12 mayasız ekmekle öncelenmiştir. Augustine’e göre 12, 3×4’ten oluştuğu için Havariler’in görevi Teslis inancını dünyanın dört bır yanına yaymaktı. Benzer şekilde eski bir İngıliz şiiri İsa’nın sembolü olan zümrüdüankayı, güneşle birlikte yükselirken, 12 kez yıkanırken, çeşmeden 12 kez su içerken ve her saat başı kanatlarını çırparken betimler.

Çeşitli kadim kültürlerde, 12 sayısı, mitolojilerinde bulunan inanılmaz büyük sayıların temelini oluşturur. Örneğin Kolomb-öncesi kronolojinin en önemli sayısı olan baktım 144.000 günden oluşurdu ve Babil’de 12 yılın katlarıyla Tufan’dan önceki 432.000 yıl elde edilirdi. Pek çok başka büyük sayı gibi bu da kadim Yakın Doğu sistemlerinin esasını oluşturan 60 sayısından türetilebilir.

12’nin kullanımına ilginç bir örnek Herodot tarafından sayma birimi olarak söz edilmesidir, ona göre Yunanlılar Asya’da 12 şehir kurmuşlardı ve bu sayıyı artırmayı reddetmişlerdi, çünkü Peloponez’de yaşarlarken 12 ulusa bölünmüşlerdi, yani 12 şehir ve devlet için kurallara uygun sayıydı.

Kadim Çin’de 12 burcu olan burçlar kuşağı iyi bilinmekle kalınmaz, 12 aydan oluşan yıl da bilinirdi, ama onlu dizi bu onikili diziyle  bütünleşikti  tam olarak Babil’de altılı sistemde olduğu gibi. Günün 12 saati sayılırdı ve Jüpiter’in her 12 yılda bir gerçekleşen turunu tamamlayışı törenlerle kutlanırdı. İnsanların bağırsaklarının 12 kısımdan oluştuğuna inanılırdı (12 çift kaburga kemiğimiz oluşu gibi).

Çin’ de göksel kutuptaki tahtında oturan yaşlı yüce tanrının, mite göre, 3 oğlu, 4 karısı ve 12 kahyası vardı; ve bunun astral mitolojiyle bağlantılı olduğu çok açıktır.

Alman geleneğinde 12 ile burçlar kuşağı arasındaki ilişki çok önemli değil gibi görünmektedir. Öte yandan ay ve güneş yılının içiçe geçtiği Cermenik takvimin 12 günü ve gecesi popüler dinde ve batıl inançlarda varlığını sürdürmüştür. Bunlar genellikle tehlikeli, en azından bir parça gizemli görülürdü. Noel ile 6 Ocaktaki Ziyafet Yortusu arasındaki 12 geceyle bağlantılı adetleri herkes bilir: bu gecelerde görülen düşler o geceye karşılık gelen ay olacakları önceden haber verir. Kendisini kolayca öldürerek Odin’le ve  şeytansı sürüsüyle ya da karanlık gecelerde evi tehlikeye sokacak olan başıboş dolaşan lanetlenmiş ruhlarla karşılaşmak istemeyen kişi çamaşır yıkamaktan kaçınmalıdır. Çiftlik hayvanlarına özel yem verilir ve 3 Müneccim’in adları, Caspar, Melchior ve Balthasar, kapıların ve ahırların üstüne C+M+B biçiminde kısaltılarak yazılır. Aynı biçimde, hayvanların ve ruhların konuşabildiği ve hazine avcılarının (Goethe’nin Der Schatzsucher adlı şiirinde betimlediği gibi) saatin 12’yi vuruşuyla yol gösterici ıslığı gördükleri an olarak geceyarısının da özel bir karakteri vardır. Ama bu tekinsiz saat bir kez geçtikten sonra her şey normal biçimine geri döner ve sevimli bütün kahramanlar da balkabağına çevrilir. 12’nin edebiyattaki önemine çok iyi bir örnek Edınund Spenser’in faerie Qucene’idir; burada erdemler ve şövalyeleri, hayatın kötü yönleri ve 12 masalla tek tek bağlantılı olan her şey gibi 12’li gruplar halinde ortaya çıkar. Tıpkı bahar direğinin çevresinde dans edilirken söylenen halk şarkıları gibi:

Bazıları yolda oyalanır
ve kendilerini oniki öpücükle bağlarlar
ta gelecek tatile dek.

İslami bağlamda 12’nin önemi, Yahudi-Hıristiyan geleneğinde olduğundan daha az bellidir. Saflık Kardeşliği’nin çalışmaları, Babil ve Yunan astronom ve kahinlerini izleyerek burçlar kuşağının 12 burcunu incelemeyi sürdürmüştür. 12 burcun 4 gruba bölünebileceğini keşfetmişlerdir: ilkbahar, yaz, sonbahar ve kışın her birisi için yalnızca 3 burç yoktur, ayrıca 3 ateş burcu (Koç, Aslan, Yay), 3 su burcu (Yengeç, Akrep, Balık), 3 hava burcu (Terazi, İkizler, Kova) ve 3 toprak burcu (Boğa, Başak, Oğlak) vardır.

Bütün bu bir şekilde gerçeklikle ilişkili bölünmelerden daha ilginç olan Şii topluluğundaki gelişmedir. Burada, topluluğun gerçek liderleri olan imamlar zincirinin izi, Muhammed Peygamber’in torunlarından onikinci imama dek sürülebilmektedir – bu nedenle adları Oniki Şia’dır (1501’den beri İran’ı yöneten grup), Onikinci imamın (bazı eleştirel tarihçiler varolduğundan bile kuşkulanmaktadır) 874 yılında henüz çocukken gizemli bir şekilde ortadan kaybolduğunu düşünürsek bu çizginin ne oranda tarihsel gerçeği yansıttığına karar vermek güçtür. Bununla birlikte Oniki Şiacılara göre, o, saklanmıştır ve şu anda adaletsizlikle dolu olan dünyaya adalet getirmek için yeniden ortaya çıkana dek temsilcileriyle dünya işlerine kılavuzluk yapmaktadır.

Bu nedenle Şii bilginlerin ve şairlerin 12’ye özel bir önem vermeleri şaşırtıcı değildir. Örneğin 1317 yılında idam edilen İranlı tarihçi ve bakan Reşidüddin, hamisi Moğol hükümdarı Olcayto 12 İmamcılığa döndüğünde 12’nin büyük erdemlerine dair bir kitapçık yazmıştır.

Akademik ya da edebi kitapları 12 kısma ya da 12 bölüme ölmek Müslüman yazarlar arasında çok nadir değildir. 1 2’ye duyulan bu yakınlık, en önemli gizemci birliklerden birisi olan ve güçlü Şii eğilimleriyle tanınan Bektaşi dervişlerinin 12 kamalı bir başlık giymelerine ve bellerine Hacı Bektaş taşı denen onikigen bir akik taşı takmalarına neden olmuştur.

Hindistan’da ve Hint-Müslüman geleneğinde barahmasa, ” 12 ay” denilen özel bir şiir türü bulunur, dinsel, hatta Şii spekülasyonlarından hiçbirisini içermez; yılın 12 ayı boyunca sevgilisinden ya da kocasından ayrı kalmış genç kız ya da kadının duyulan duyguları ve özlemi anlatır; dinsel amaçla kullanılması bütün yıl boyunca ilahi sevgiliye duyulan ruhsal özlem- daha sonra ortaya çıkmıştır.

Onikili sistem, çoğunlukla altılı sistemle bağlantılı olarak  Avrupa kültürünü de derinden etkilemiştir: halen düzineden söz ederiz ve (en azından Avrupa’da) şarabı ya da maden suyunu 12’lik birimlerle ısmarlarız. Almanya’da sayma birimi olarak kullanılan gros lngilizcede gross) 144 birim demektir ve geleneksel lngiliz ölçme ve tartma sistemi büyük ölçüde 12  birime dayanır. Onlu sistem yavaş yavaş Anglosakson dünyasına girmeye başlamlştır, ama lngilizcede 13’lük düzine anlamına gelen baker’s dozen ne olacak bu durumda?

Kaynak: Annemarrie Schimmel-Sayıların Gizemi

Yüzüklerin Efendisi romanında yer alan en önemli karakterlerin hangi mitolojilerden alındığını karşılaştırmalı ve detaylı olarak anlatan inceleme-araştırma çalışması "Orta Dünyanın Analizi" çıktı.Yazarından adınıza imzalı satın almak için Tıklayın
PAYLAŞ
Önceki İçerikGenetikçilere Soruyorum: Haplogruplar Düzmece mi?
Sonraki İçerikKralların Hastalığı Epilepsi

36 yaşındayım. Yıldız Teknik Harita Mühendisliği mezunuyum. Taşınmaz değerlemesi yapıyorum. Bilim,uzay, tarih,arkeoloji konularına ilgi duyuyorum. Ön Türk Tarihini araştırmaktan keyif alıyorum.

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER