Türk Mitolojisinde Irkıl Han

429

Irkıl [Azəricə: İrqıl]
Türk ve Altay mitolojisinde söylencesel Şaman. Arkıl Han olarak da bilinir. Şamanların  atası olarak kabul edilir.

Özellikleri
Yeryüzündeki ilk şamandır. Üç yıl önce ölenleri bile diriltir, körlerin gözünü açar. Anlatıldığına göre o kadar güçlüdür ki, hiçbir tanrıyı tanımaz. Tanrı Ayığ Han onu yanına çağırtarak bu gücü nerden  aldığını  sorar. O da, hiçbir yüce güç tanımadığını ve yaptıklarının kendi gücü ile olduğunu söyleyerek tanrıya karşı saygısızlık yapar. Bunun üzerine Ayığ Han, Irkıl’ı ateşe attırarak yaktırır. Onun yandığı bu ateş diğer gelecek kamların ruhlarını oluşturur. Türk ayin ve törenlerinin temellerini atan kişi olarak da bilinir.

Bu isim Oğuz Şecerelerinde “Irkıl Hoca” olarak yer alır. İlk şamanın adı olan “Arkıl” ya da “Irkıl” adının özü “Irk” sözcüğüdür (Abdülkadir İnan’a göre Latinlerin “Orakul”ları da Türk mitolojisine aittir ve Türkçe “ırk” kökünden gelmektedir.Ancak bu sadece bir varsayımdır.) Eski Türkçe’de “ırk bakmak”, fala bakmak anlamına gelir. Eski Türk inanışlardaki fal uygulamalarını anlatan bir kitabın adı “Irk Bitik” olarak geçer.

Falcılar için ise şu tabirler kullanılır:

 Bakı: Fal, Bakıçı: Falcı (Bakmak fiilinden).
Körüm: Fal, Körümçü: Falcı (Körmek/Görmek fiilinden).

Irık (Irk) [Azəricə: İrıq (İrq)]
Irık (Irk) – Eski Türkçede Falcılık ve Kehânet anlamına gelir.1 Gelecekten haber verme demektir.
Falcılık tüm toplumlarda değişik nesnelerle gerçekleştirilen bir uygulamadır. Özellikle Türk masallarında Çingenelerle özdeşleşmiş bir kavramdır. Falcılara Irkçı adı verilir. Irkıl Han’ın adı da bu isme dayanır.

Irklamak (Irıklamak) ise kehânette bulunmak, falcılık yapmak, gelecekten haber vermek demektir.
Etimoloji
(Ar/Ir) kökünden türemiştir. Irlamak, yırlamak fiilleriyle ilgilidir. Konuşmak, şarkı söylemekiçeriğiyle bağlantılıdır. Konuşmak, çağıldamak, ezgi, şarkı söylemek anlamlarını taşır. Moğolca İre, Türkçe Irım sözcükleri kehânet demektir. Irık kelimesi, kehânet, büyülü söz anlamlarınıtaşır. Irk ise fal demektir.

Yüzüklerin efendisi filmindeki Gandalf karakteri ile büyük benzerlik taşımaktadır.

Kaynak : Deniz Karakurt- Türk Söylence Sözlüğü

PAYLAŞ
Önceki İçerikHint Ezoterizmine Giriş
Sonraki İçerikTürk Mitolojisinde ve Şamanizmde 40 sayısı
36 yaşındayım. Yıldız Teknik Harita Mühendisliği mezunuyum. Taşınmaz değerlemesi yapıyorum. Bilim,uzay, tarih,arkeoloji konularına ilgi duyuyorum. Ön Türk Tarihini araştırmaktan keyif alıyorum. Yüzüklerin Efendisi ve Türkler üzerine (Orta Dünya'nın Analizi) kitap çalışmam tamamlandı. Yakın zamanda yayımlanacak.

1 YORUM

CEVAP VER