Hormon Nedir? Hormonlar Nasıl Çalışır?

2229

Hormonlar, özel bezler tarafından kana salgılanan ve kan yolu ile ulaştıkları doku ve organlarda fonksiyon düzenleyici bir etki meydana getiren ve çok düşük miktarları ile görev yapan organik bileşiklerdir. Hormon terimi ilk kez, 1902 yılında Bayliss ve Starling tarafından kullanılmıştır. Latince hormaein = uyarmak (harakete geçirme) anlamına gelmektedir.

Hormonlar bir bakıma enzimlere benzerlerse de onlar gibi kimyasal reaksiyonları başlatmazlar, ancak reaksiyon hızını etkilerler. Birçok reaksiyonlar hormonların yokluğunda da meydana gelebilir. Oysa bazı spesifik enzimlerin bulunmaması belirli reaksiyonların meydana gelmesini olanak dışı bırakır. Enzimler mutlaka protein yapısında oldukları halde, hormonlar amino asit, polipeptid, protein yapısında veya steroid yapıda olabilirler.

Hormonlar vitaminlere de benzerler. Vitaminler genellikle bitkiler tarafından sentez edildikten sonra sindirim kanalı yolu ile birlikte besinlerle hayvansal organizmaya girerler. Buna karşılık hormonlar ise organizma tarafından sentez edilirler ve doğrudan doğruya kan dolaşımına verilirler.

Hormonların etki yaptıkları dokulara hedef doku (target tissue) denilir. Bazı hormonlar genel kuralın aksine lokal olarak da etki yaparlar. Örneğin asetilkolin lokal olarak etki yapan bir çeşit hormon olup sinir uçlarından salınır. Duodenum duvarından salınan sekretin ve kolesistokinin bu çeşit hormonlardır. Diğer hormonlar genellikle özel bir bezden kana salındıktan sonra kan yolu ile etki yapacağı hedef dokuya taşınırlar.

Hormonları konu edinen tıp dalına endokrinoloji denilir. Endokrinoloji hormonlarla ilgili olarak endokrin bezlerinin yapılarını, hormonların niteliklerini, dokulardaki etkilerini, normal, azalma ve artma hallerini bunun sonucu olarak dokularda ve tüm vücutta meydana gelen değişiklikleri ve anormal gelişmelerin düzeltilmesi için gerekli çareleri inceleyen bilim dalıdır.

Hormonların yapım ve kana salınımları hiyerarşik bir kontrol mekanizmasına bağımlı olarak meydana gelir. Genel olarak hormonların büyük bir bölümü yukarıdan aşağı doğru sıralanan kontrol mekanizmasına bağımlı olarak kana salınırlar.

Bu kontrol sisteminin en üst basamağında beyin tabanını oluşturan hipotalamus yer alır. Hipotalamus’a ulaşan herhangi bir sinirsel uyarım, bu bölgeden releasing faktör (salgılatıcı faktör) denen mekanizmayı işletici, çok ufak miktarlardaki özel hormonların salınımına yol açar.

Salınan bu hormonlar, sinir liftleri aracılığı ile beyin orta yerinde bulunan Sella Tursika (Türk Eğrisi) diye adlandırılan kemik boşluğu içerisine yerleşmiş bulunan küçük bir endokrin bezi hipofiz’in ön lobuna ulaşır. Hipotalamus’tan salgılanan her salgılatıcı faktör hipofiz ön lobundan spesifik bir hormonun salınımına yol açar.

Hipofiz bezinden salınan hormonlar ise kan yolu ile hedef dokulara kadar giderek özel görevlerini yaparlar. Bu görev çoğu kez hedef dokunun kendi özel hormonunun yapım ve salınımını uyarma biçimindedir. Hipotalamus  sadece uyarıcı hormonları salmakla kalmaz aynı zamanada hormon salınımını yavaşlatıcı (inhibitör) hormon veya faktörlerin salınımında da rol oynar.

ACTH : Adrenokortikotropik hormon
TSH : Tirotropik hormon
LH : Luteinize eden hormon
FSH : Folikülü stimüle eden hormon
MSH : Melanositleri stimüle eden hormon
GH : Growth hormon

hormonlarin-kontrol-mekanizmasi

Ancak hipofiz arka lob hormonları olan oksitosin ve vasopressin (antidiüretik hormon) hipotalamus’ta sentezlenerek, hipotalamus hipofiz arasındaki sinir yolları ile hipofiz arka lobuna taşınır ve burada sinir lifçiklerinden bu sinir lifçiklerinin üzerinde bulundukları kapillar kan damarları içerisine salınırlar. Bu iki hormon nöyrofizin denen taşıyıcı bir protein aracılığı ile  hipofize ulaştırılır.

Bazı hormonlar ise, bu hiyerarşik sisteme bağlı olmaksızın görev yaparlar. Veya bunların salınımları ve etkileri bu sisteme çok daha az  bağımlıdır. Bu çeşit hormonlara örnek olarak insülini, epinefrini, glukagonu göstermek mümkündür.

PAYLAŞ
Önceki İçerikAntik Çağda Ortadoğuda Astrolojinin Başlangıcı
Sonraki İçerikHormon Çeşitleri – Hormonların Sınıflandırılması
36 yaşındayım. Yıldız Teknik Harita Mühendisliği mezunuyum. Taşınmaz değerlemesi yapıyorum. Bilim,uzay, tarih,arkeoloji konularına ilgi duyuyorum. Ön Türk Tarihini araştırmaktan keyif alıyorum. Yüzüklerin Efendisi ve Türkler üzerine (Orta Dünya'nın Analizi) kitap çalışmam tamamlandı. Yakın zamanda yayımlanacak.

HENÜZ YORUM YOK

CEVAP VER