Afganistan Nasıl Bir Ülkedir?

0
582

Resmi adı: Afganistan İslam Cumhuriyeti
Yönetim şekli: İslam Cumhuriyeti
Başkent: Kabil
Diğer şehirler: Herat, Kunduz, Celalabad, Bagram, Kandahar, Mezar-ı Şerif
Komşuları: Pakistan, Tacikistan, İran, Türkmenistan, Özbekistan, ÇHC
Yüzölçümü: 652,230 km2 (Dünyanın en büyük yüzölçümüne sahip 41. ülkesi)
Nüfus: 29.835.392 (2011)
Etnik dağılım: Peştu (%42), Tacik (%27), Hazara (%9), Özbekler (%9), diğer etnik
gruplar (Aymak, Türkmen, Baloç-%13)
Dil: Afgan Farsçası-Resmi Dil (%50), Peştu-Resmi Dil (%35), Türk Dilleri
(Özbek-Türkmen %11), Diğer Etnik Diller (%4)
Para birimi: Afgani ( Mart 2012 itibariyle 1 USD = 50,06 Afgani )
Saat dilimi: Türkiye’den 1,5 saat önde (GTM + 4,5)

Ülkenin Kısa Tarihçesi
Dünyanın büyük stratejik yollarından biri üzerinde olan Afganistan, eski çağlardan beri fetih amaçlı orduların geçtiği yerlerden biri oldu. Çok önceden İranlaşmış olan Afganistan, 11. yüzyılda islamiyeti kabul edişinden önce biri Yunan öteki Hint olmak üzere iki farklı medeniyetin etkisinde kaldı. Bu tarihten itibaren Afganistan, kenarda kalmış bir müslüman devleti hayatı yaşadı. İktidar derebeyi sülaleri arasında mücadele konusu oldu. Hakimiyetleri 1747’den sonra başlayan Dürraniler (son sülale) 19. yüzyılda İngiltere ile bir çok anlaşmazlığa düştü. Afganistan’da Rusların ilerlemesinden kuşkulanan ve Hindistan’ı kuzeybatıda sağlam bir hudutla korumak isteyen İngilizler, 1842-1879 arasında. Afganistan’ı işgal etmeye çalıştılar ancak yenilgiye uğradılar. 1901 tarihinde, İngiltere ve Rusya, Afganistan’ın sınırlarını belirledi ve dış ilişkilerin yönetimini İngiltere ele aldı. 1880 yılında tahta çıkan Kral Abdur Rahman, I. Dünya savaşında sırasında ülkesinin tarafsız kalmasını sağladı. Rahman’ın üçüncü oğlu Emanullah Han da Hindistan’a saldırarak Afganistan’ın dış ilişkilerinde de bağımsızlığını garantiledi. 1919-1929 yılları arasında, Kral Emanullah, Atatürk’ün de telkinleriyle Avrupa ülkeleriyle ve Türkiye ile ilşkilerini geliştirerek ülkede çağdaşlaşma hamlesi başlattı. Türkiye, Afganistan’ın idari, askeri, tıbbi yapılanması konusunda önemli yardım sağlamıştır.

1933-1973 dönemi Zahir Şah dönemi olarak adlandırılır. Sovyetler Birliği 1960’lı yıllardan itibaren Afganistan’da iç siyasi gelişmelere müdahil olmaya başladı. 1973, 1978 ve 1979 yıllarındaki darbelerden sonra SSCB iç karışıklığı bahane ederek Afganistan’ı işgal etti. 1984 yılından itibaren Mücahidler önemli dış yardım alarak işgalcilere karşı başarı sağlamaya başladı. 1988 yılında Pakistan, Afganistan ve SSCB’nin imzaladıkları anlaşmaları takiben 1989 yılında SSCB Afganistan’dan çekilmesini tamamladı. 1989-1992 yılları arasında Necibullah, halktan veya uluslararası toplumdan destek almamasına rağmen iktidarda kalmayı başardı. 1992’de Afganistan İslam Devleti kuruldu. Ancak, 1992 yılından itibaren Afganistan’daki gruplar arasında iç savaş yoğunlaşmış ve Taliban, 1996 yılında Kabil’i 1997 yılında da Mezar-ı Şerifi ele geçirerek iktidarı ele geçirmiştir. Taliban yönetimi sadece BAE, Suudi Arabistan ve Pakistan tarafından tanınmıştır. Taliban dönemi boyunca BM’de Afganistan’ı Prof. Dr. Rabbani’ye bağlı görevliler temsil etmiş, İslam konferansı Örgütü’nde ise “boş sandalye politikası” izlenmiştir.

11 Eylül 2001 olayları öncesine kadar ülkenin kuzeyini kontrol etmiş olan Kuzey İttifakı, İran, Rusya, Hindistan ve Tacikistan’dan askeri destek ve mali yardım almıştır. Buna karşılık Taliban Pakistan’ın, El-Kaide gibi örgütlerin ve bazı Arap grupların desteğini almıştır. Taliban’a karşı yürütülen mücadelede en önemli komutan olan Ahmet Şah Mesud, New York ve Washington’da meydana gelen terör olaylarından bir kaç gün önce bir suikaste uğrayarak öldürülmüştür.

11 Eylül felaketiyle başlayan Taliban’ı ve müttefiklerini dünyadan silme hareketi geniş çaplı bir operasyona dönüşmüştür. Ardından, Afganistan’ı modernize etmek için Aralık 2001’de Bonn’da en önemli Afgan temsilcileri bir araya gelerek;
1- Geçici hükümetin kurulması, düzenli bütçenin oluşturulması,
2- Yeniden inşa ve iyileşme stratejileri için Ulusal Gelişme Taslağı hazırlanması,
3- Ulusal Gelişme Bütçesi hazırlanması,
4- Haziran 2002’de Loya Jirga’nın toplanması,
5- Geçici olarak Devlet Başkanı Hamid Karzai’ye destek verilmesi ,
6- Afganistan’ın tutarlı bir yönetime geçmesi ve kalkınması için iyi bir zemin hazırlanması kararları almıştır.

35 üyeli Komisyon tarafından oluşturulan taslak anayasa oluşturulmuştur. Anayasal Loja Jirga Aralık 2003’te toplanmış ve Ocak 2004’te yeni yönetimi onaylamıştır. Uluslararası topluluk, Afganistan’daki güvenlik sorumluluklarını yerine getirmekte ve hükümete otorite sağlaması için destek vermektedir. Başlangıçta tek ulus olan yabancı milletler daha sonra genişleyerek Kabil’de üssü bulunan Uluslararası Güvenlik Yardım Gücüne (ISAF) dönüştü. ISAF Ağustos 2003’te NATO’nun öncü gücü oldu. Bu fırtınalı dönem boyunca Afgan otoriteleri liderlerini, iyileştirme hareketlerini ve reformları desteklediler. Liderler, Afganistan’da iş imkanları oluşturacaklarını ve yeniden yapılanmaya gideceklerini vaat ettiler. Birleşmiş Milletlerin yardımıyla Afganistan’daki ilk serbest seçimler 9 Ekim 2004 tarihinde gerçekleştirilmiş olup, Afganistan İslami Geçiş Devleti Başkanlığına Hamid Karzai seçilmiştir. Son olarak Ağustos 2009’da yapılan seçimlerde Hamid Karzai oyların yaklaşık yüzde 58’ini alarak tekrar Devlet Başkanlığına seçilmiştir. Bundan sonraki seçimler 2014 yılında yapılacaktır.

Siyasi ve İdari Yapı
Ülkenin önde gelen siyasi ve bölgesel liderlerinden oluşan geçici parlemento niteliğindeki Loya Jirga, geçici hükümeti ve anayasayı onaylamak üzere iki defa toplanmıştır. Afganistan anayasası geçici olarak toplanan Anayasal Loya Jirga tarafından hazırlanarak 8 Ocak 2004 tarihinde onaylanmış olup, 16 Ocak 2004 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Parlemento seçimleri 18 Eylül 2005 tarihinde gerçekleştirilmiş, ve seçimler sonucunda 249 sandalyeli ulusal meclis (Volesi Jirga) ile 102 sandalyeden oluşan senatolu iki meclisli bir parlamento (Meşrano Jirga) oluşmuştur. Ulusal meclis 19 Aralık 2006 tarihinde resmen açılmıştır. Ülkede kadınların yönetime katılımının sağlanması açısından alt meclisin 68 sandalyesi her bölgeden en çok oyu alacak olan kadınlara ayrılmıştır. 102 sandalyeli Senato (Meşrano Jirga)’nın üçte biri ülkede bulunan 34 İl Meclisi üyeleri arasından, üçte biri İlçe Genel Meclisi üyeleri arasından geriye kalan üçte biri ise Devlet Başkanı tarafından seçilmektedir. Afganistan İslam Cumhuriyeti üniter bir yapıya sahiptir. 34 ilden ve 400 civarında ilçeden oluşmaktadır. Vali ve kaymakamlar merkezi hükümet tarafından atanmaktadır. Yerleşim birimlerinde düzenli belediye örgütleri olmamakla birlikte, bazı büyük illerde mevcut bulunan belediye başkanları da bu geçiş dönemi süresince merkezi hükümet tarafından atanmıştır. Bazı bakanlıkların illerde temsilcilikleri bulunmaktadır. Afgan anayasası başkanlık sistemi öngörmektedir. Halk oyuyla seçilen başkan, hükümeti kurma ve hükümete başkanlık etme hakkına sahiptir. Başkanın önemli anayasal yetkileri olmasına rağmen iki meclisli parlementonun başkanı denetleme ve engellemeye yönelik hakları bulunmaktadır.

Afganistan Ekonomisi

 

Ülkedeki iş gücü 15 milyondur  ve işsizlik oranı tahmini ise yüzde 35’dir. İşgücünün yüzde 78,6sı tarım, yüzde 26sı sanayi ve yüzde 43ü de hizmet sektöründe çalışmaktadır. Tarım ürünleri arasında haşhaş, buğday, çeşitli kuruyemiş ve meyveler bulunmaktadır. Sanayi daha çok küçük ölçekli tekstil, temizlik ve hiyjen maddeleri, mobilya, gıda, inşaat malzemeleri, alkollü olmayan içeceklerdir. İhraç ürünleri arasında yukarıda sayılan tarım ürünlerinin yanısıra el örgüsü halı, yün, pamuk, hayvan postu ve deriden yapılmış giysi, işlenmiş ve yarı işlenmiş mücevherler bulunmaktadır.

2009 yılında Afganistan’ın ihracatında başlıca ülkeler; ABD %26,47, Hindistan %23,09, Pakistan %17,36, Tacikistan %12,51. Aynı yıl, ithalatındaki başlıca ülkeler ise Pakistan %26,78, ABD %24,81, Hindistan %5,15, Almanya %5,06, Rusya %4,04

Vergi Mevzuatı

Gelir Vergisi Mevzuatı Özet
A-GELİR VERGİSİ:
1-Afganistandaki tüm tüzel kişiliklere (A.Ş. ve Ltd. şirketlere) uygulanan Gelir Vergisi oranı; yıllık vergi matrahı (Vergi Öncesi Kar)’ın %20’sidir.
B-STOPAJ VERGİSİ:
Yukarıda belirtilen Gelir Vergisi haricinde;
1-Şirketlerin Afganistanda elde ettikleri her türlü komisyon, faiz, kar payı v.b. Brüt Gelirleri üzerinden yıl sonu vergi matrahına bakılmaksızın %2,
2-Müteaahhitlik ve Taahhüt firmalarının belli bir sözleşme karşılığı ifa ettikleri inşaat, nakliyat, hizmet ve kurulum faaliyetlerinden elde ettikleri Brüt Gelirleri üzerinden %2,
3-Mal ve Hizmet satışı gerçekleştiren firmaların bu tip satışlar sonucu elde ettikleri Brüt Gelirleri üzerinden %2,
4-Otel, Havayolu, Restoran İşletmeciliği ve Telekom hizmeti veren firmaların ise aylık Brüt Gelirleri üzerinden %10,oranında stopaj vergisi ödemeleri gerekmektedir.
C-İTHALAT ve İHRACAT VERGİSİ:
1-Afganistan’da İthalat Lisansı olmayan firma veya şahısların, lisans almaksızın gerçekleştirecekleri ithalat işlemlerinde, mevcut gümrük tarife ve harçları haricinde, ithal edecekleri mal tutarının %3’ü oranında ithalat vergisini gümrük kapılarında ödemeleri,
2-Afganistan’da İhracat Lisansı olmayan firma veya şahısların lisans almaksızın gerçekleştirecekleri ihracat işlemlerinde ise, mevcut gümrük tarife ve harçları haricinde, ihraç edecekleri mal tutarının %2’si oranında ihracat vergisini gümrük kapılarında ödemeleri gerekmektedir.

D-MENKUL ve GAYRİMENKUL SATIŞLARINDA UYGULANAN VERGİ ORANI:
1-Taşınmaz bir malın satışından elde edilen brüt gelirin %1’inin,
2-Taşınır (Menkul) bir malın satışından elde edilen brüt gelirin %2’sinin, Gelir Vergisi olarak ödenmesi gerekmektedir.
E-MAAŞ ve ÜCRETLERE UYGULANAN VERGİ ORANI:
Gerçek kişilerin Afganistan içinde elde ettikleri aylık maaş ve ücretler gelirlerinde;
1-Aylık 12.500.-Afg (250 $)’ye kadar olan ücret dilimi için %0
2-Aylık 12.501.-Afg (251 $)-100.000.-Afg (2000 $) arasındaki ücret dilimi için %10
3-Aylık 100.001.-Afg (2001 $) ve üzerindeki ücret dilimleri için ise %20,
oranında uygulanacak Gelir Vergisinin personel maaşından kesinti yapılmak suretiyle ilgili vergi dairesine yatırılması gerekmektedir.

Kaynak: https://www.deik.org.tr/uploads/afganistan-ulke-bulteni.pdf

Yüzüklerin Efendisi romanında yer alan en önemli karakterlerin hangi mitolojilerden alındığını karşılaştırmalı ve detaylı olarak anlatan inceleme-araştırma çalışması yayımlandı. Bugüne kadar sayısız araştırma yapıldı. Kitaplar, makaleler yazıldı. Ancak tam anlamıyla deşifre edilemedi. Bu konuda rehber bir kitap olacak. Kısacası, Tolkien’in romanı yazarken yaptığı kokteyli nasıl hazırladığını göreceksiniz. Bunun yanında Türk kültürünün diğer kültürlerle olan derin bağlarını da. Röportaj için buraya tıklayın. Kitabı imzalı satın almak için buraya tıklayın.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here