Sıtma Nedir, Nerelerde Görülür, Belirti ve Tedavileri Nelerdir?

0
54

Sıtma(Malaria) Nedir? Sıtma, dişi anofel türü sivrisineğin ısırmasıyla sineğin burnundan insan kanına geçen plasmodium adındaki protozoonların sebep olduğu bir hastalıktır. Sıtma çok eski zamanlardan beri insanlar için ölümcül olmuştur. Sıtma tedavi edilmediğinde günümüzde hala ölümcül olma özelliğini korumaktadır.

Sıtma Nerelerde Görülür?

Sıtmanın daha sık görüldüğü yerler anofel sivrisineğinin doğal yaşam alanlarıdır. Anofel yumurtalarının erişkin hale gelmesi için sıcaklık gerekmektedir.Düşük ısıda erişkin hale dönüş olayı gerçekleşemez.Tropikal bölgelerde bu dönüşüm 9-12 günde tamamlanırken daha yüksek sıcaklıklarda bu süre kısalır.Bu yüzden dünyada Asya ve Afrika’da sıklıkla görülmektedir.Sıtma ülkemizde ise nispeten diğer bölgelere göre daha sıcak olduğu için Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde daha çok görülmektedir. Sıtma Etkeni Plasmodiumun Vücuttaki Yolu

1-) Hastalık etkenini taşıyan bir insandan kan emen anofel, kişinin kanından plasmodiumun oluşması için gerekli olan erkek ve dişi gametositleri alır.

2-)Anofelin bağırsağında erkek ve dişi gametositler birbirini döller ve ookinetler oluşur.

3-) Anofel bağırsak duvarında ookinetler aseksüel bölünmeyle ookistleri oluşturur.

4-) Bölünmeler çok hızlı bir şekilde devam eder ve binlerce sporozit oluşur.By sporozitler anofelin vücut boşluklarına yayılarak kan emdiği burnuna ve tükürük bezlerine kadar ilerler. 5-) Anofelin sağlıklı bir insanı ısırmasıyla sporozitler insana bulaşır ve doğruca karaciğere gider.

6-) Karaciğerde oluşan merozoitler eritrositleri infekte eder.

7-) Eritrositlerde tamamladığı döngüsü sonunda tekrar erkek ve dişi gametosit oluşur.Böylece bu hasta kişiyi ısıran başka bir anofel sineği tarafından süreç tekrar başlar. Sıtma Etkeni Plasmodium Türleri

Plasmodium Vivax

1-) Selektif olarak genç ve olgunlaşmamış eritrositleri istila eder.

2-) Eritrositler genişler ve birçok granül (Schüffner granülleri) içerir.Bu granüllerin mikroskop altında görülmesi tanıyı kolaylaştırır.

3-) Ortalama 24 merozoit oluşturur.

4-) İnsanı enfekte ettikten sonra hastalığı oluşturma süresi yani inkübasyon periyodu 10-17 gün sürer.

5-) Bu tür plasmodium sonucu oluşan sıtmada soğuk algınlığı, adale ağrısı, fotofobi, iştahsızlık,bulantı-kusma gibi bulgular görülür.

6-) Rupture(Parçalanmış) olan eritrosit sayısı arttıkça toksik atıklar ve serbest hemoglobin artar.Bu dönemde üşüme, titreme ve ateş görülür. Ateş 40-41 dereceye kadar çıkar ve bu nöbetler genellikle periyotik olarak 48 saatte bir tekrarlar.

7-) Tedavi edilmezse sıtma aylar-yıllar sürebilir.Daha sonra kronikleşerek beyin, böbrek, karaciğer malaryal pigmentler kapillerlerde tıkaçlar oluşturarak organ yetmezliklerine sebep olur.

8-) Plasmodium vivax’ın eritrosite invazyonu için Duffy kan grubu antijeni gereklidir.Siyah ırkta Duffy antijeni bulunmadığından plasmodium vivax enfeksiyonu oluşmaz. Bu yüzden Afrika’da plasmodium vivax enfeksiyonu az bulunur.

Plasmodium Ovale

1-) Birçok yönüyle plasmodium vivax’a benzerlik gösterir.

2-) Merozoitler vivaxın yarısı kadardır.

3-) “Bening tertian” veya “ovaryal malarya” olarak da isimlendirilir.

4-) Tedavi edilmeyenlerde sıtma kişide bir yıl kadar sürebilir.

5-) Plasmodium ovale, tropikal Afrika,Doğu Afrika ve Güney Pasifik’ te bulunur.

Plasmodium Malariae

1-) Vivax ve ovale’ye karşılık yalnızca olgun ve rijit eritrositleri enfekte eder.

2-) Sıtma etkeni olarak diğerlerinden daha az yaygındır.

3-) 18-40 gün bazen de yıllara kadar uzayabilen uzun bir inkübasyon dönemleri vardır.

4-) Erken semptomlar soğuk algınlığı şeklindedir.

5-) Ateş nöbetleri 72 saatte bir tekrarlar .“Quartian veya malaryal malarya” adı ile de anılır. 6-) Plasmodium malaria seyrek olarak subtropikal yörelerde görülür.

Plasmodium Falciparum

1-) Eritrositlerin hiç birine selektivite göstermez hepsini infekte edebilir.

2-) Birden fazla sporozoit bir eritrositi enfekte edebilir.

3-)Mikroskop altında kresentik olarak görülen gametositler tanı koydurucudur.

4-) İnkübasyon süresi en kısa olandır.Ortalama 7-10 gündür.

5-) Erken semptomlar soğuk algınlığı şeklindedir.

6-) Daha sonra bulantı-kusma ve ishal gelişir.

7-) Ataklar 36-48 saatt civarındadır ve “malign tertian malarya” olarak anılır.

8-) Sıtma etkeni plasmodium falciparum daha çok Afrika ,Haiti ,Yeni Gine ‘de görülür. Plasmodium vivax, plasmodium ovale ve plasmodium malaria enfeksiyonları genellikle ölümcül seyretmezken plasmodium falciparum sıtma kaynaklı ölümlerin en önemli sebebidir. Sıtma Belirtileri Klinik belirtililer sıtma etkeninin türüne göre değişiklik göstermektedir.Genelde ateş nöbeti başlamadan birkaç gün önce halsizlik,iştahsızlık,baş ağrısı gibi genel belirtiler görülür.Her aseksüel bölünme döneminde senkronize olarak ateş 39-40 derecelere kadar çıkar.Bu ateş plasmodium vivax ve plasmodium ovale kaynaklı sıtmalarda gün aşırı, plasmodium malariae kaynaklı sıtmalarda üç günde bir ve plasmodium falciparum kaynaklı sıtmalarda uzun süren ateş nöbetleriyle karakterizedir.

Sıtma Nöbetleri 3 Dönemden Oluşur:

A-)Soğuk Dönem

1-) Bu dönemde kişinin damarlarında vazokonstriksiyon(daralma) görülür.

2-) İlk belirti titremedir.

3-) Bulantı,kusma,şiddetli baş ağrısı ve miyalji(kas ağrısı) görülür. 4-) Periferik vazokonstriksiyon kaynaklı deri soğuk ve kuru olarak gözlenir.

5-) Nabız hızlıdır ama hafif hissedilir.

B-) Sıcak Dönem

1-) Hızla 40-41 C’a kadar yükselen ateş görülür.

2-) Deri sıcak ve kurudur.

3-) Nabız hızlı ve şiddetli hissedilir.

4-) Bulantı,kusma ve deliryum(nöropsikiyatrik bir tablo) görülür.

5-) Eritrosit parçalanmasından kaynaklı anemi ve hafif sarılık görülebilir.

6-) Karaciğer ve dalakta büyümeyle beraber hassasiyet gelişir.

C-) Terleme

1-) Şiddetli terlemeyle ateş düşer.

2-) Hasta bitkin düşüp uykuya dalar. Ayrıca sıtmada öksürük,göğüs ağrısı,nefes darlığı da görülebilmektedir. O yüzden sıtma için bu belirtiler yeterli değildir.Hasta bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Sıtma Laboratuvar Bulguları ve Tanısı

1-) %50-70 vakada trombositopeni görülür.

2-) Anemi görülür.(Hb 12 g/dl )

3-) Çok nadir olarak ortalama %5 hastada lökositoz görülür.

4-) Karaciğer fonksiyon testleri sıklıkla yükselir.

5-) Sıtmanın tanısı için periferik yayma altın standarttır.

6-) Kalın damla ve ince yayma preparatları da kullanılır. En az 10 dakika boyunca incelenmeli ve tanının dışlanabilmesi için 48 saat arayla alınan tüm örneklerin negatif sonuç vermesi gerekir.

7-) Ayrıca floresan mikroskopi ve PCR da kullanılabilir. Sıtma Tedavisi Sıtmanın tedavisi ilaçlarla birlikte yapılmaktadır.

Sıtma sonucu görülen semptomlar kontrol alınmaya çalışılır. Ayrıca klorokin,doksisiklin,meflokin gibi ilaçlar ve bu ilaçların kombinasyonu kullanılır.

Sıtmadan Korunma Yolları

1-) Geceleri ev dışı aktiviteleri azaltma yoluna gidilebilir.

2-) Permetrin emdirilmiş uzun kollu giysiler ve pantolonlar giyilebilir.

3-) Kapalı uyku ortamı, mümkün değilse permetrin emdirilmiş yatak cibinliği önerilir.(gebeler ve çocuklarda da güvenli)

4-) Geceleri böceksavar solusyonlar cilde uygulanabilir.Bunlardan en etkin olanları dietil metil benzamit(DEET) içerenlerdir.Ancak gebelerde kullanımı ile ilgili yeterli veri yoktur.

5-) İnsanların sıcak havalarda kapı pencere açıp yatmamaları gerekir.

6-)Tarlalara çalışmaya giden insanların tarlada uyumamaları gerekir.

Misafir Yazar: Ahmet Kerim Demirbaş

http://fizyolojiktibbibilgiler.blogspot.com

Yüzüklerin Efendisi romanında yer alan en önemli karakterlerin hangi mitolojilerden alındığını karşılaştırmalı ve detaylı olarak anlatan inceleme-araştırma çalışması yayımlandı. Bugüne kadar sayısız araştırma yapıldı. Kitaplar, makaleler yazıldı. Ancak tam anlamıyla deşifre edilemedi. Bu konuda rehber bir kitap olacak. Kısacası, Tolkien’in romanı yazarken yaptığı kokteyli nasıl hazırladığını göreceksiniz. Bunun yanında Türk kültürünün diğer kültürlerle olan derin bağlarını da. Röportaj için buraya tıklayın. Kitabı imzalı satın almak için buraya tıklayın.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here